2001: Odyseja kosmiczna - 2001: A Space Odyssey (1968)

okładka pierwszego wydania angielskiego: Hutchinson & Co. Ltd. 1968	okładka wydania polskiego: Amber 1997

O CZYM JEST TA POWIEŚĆ?

Przełom XX i XXI wieku. Prowadzone na Księżycu wykopaliska ujawniają istnienie tajemniczego Monolitu - pierwszego namacalnego dowodu na istnienie cywilizacji pozaziemskich. Nieprzenikniony obiekt nieoczekiwanie emituje silny sygnał w kierunku Saturna. W międzyczasie w kierunku tej planety wysłana zostaje ekspedycja naukowa - pięciu naukowców, z czego trzech w stanie hibernacji, oraz szczytowe osiągnięcie technologii sztucznej inteligencji - komputer HAL 9000, mózg i układ nerwowy statku. Nagle wydarzenia na statku przyjmują nieoczekiwany obrót...

MOJE WRAŻENIA

Powieść powstawała równocześnie ze scenariuszem do legendarnego już filmu Stanleya Kubricka pod tym samym tytułem, przez co oba dzieła nieco się różnią. Powieść Clarke'a jest mniej enigmatyncza od filmu, niesie więcej szczegółów i jest bardziej "oswojona", jednak jej metafizyczno-metaforyczne przesłanie pozostaje nie zmienione. 2001 to zaskakująca opowieść, pełna charakterystycznych dla sir Clarke'a olśniewających wizji a jednocześnie ciekawa historia spotkania Człowieka z Nieznanym. Zdecydowanie polecam.

OKOLICZNOŚCI POWSTANIA I CIEKAWOSTKI

Po premierze czarnej komedii o wojnie atomowej pt. Dr Strangelove Stanley Kubrick chciał zrealizować "przysłowiowy dobry film SF". Gdy zaczął rozglądać się za kimś, kto napisałby scenariusz, polecono mu Arthura C. Clarke'a. Panowie spotkali się w 1964 roku i przez kolejne tygodnie dyskutowali na temat tego, co mogliby zawrzeć w filmie. Postanowili oprzeć się na kilku opowiadaniach Clarke'a: The Sentinel, Breaking Strain, Out of the Cradle, Endlessly Orbiting..., Who's There?, Into the Comet oraz Before Eden. Początkowo zakładali, iż napiszą powieść, na której następnie oprą scenariusz. Ostatecznie jednak wyszło na to, że powieść i scenariusz powstawały jednocześnie, z poprawkami nanoszonymi w obu kierunkach - stąd różnice w fabule między książką a filmem.

Tytuł - w sposób oczywisty nawiązujący do Odysei Homera i mitu wędrówki po niezbadanym oceanie - wymyślił Kubrick.

Kubrick przeciągał publikację powieści aż do premiery filmu, datę tej jednak wciąż przesuwał - produkcja rozrosła się tak bardzo, że w sumie trwała 4 lata.

2001 przysporzyła Clarke'owi sławy poza światem nauki i środowiskiem twórców i sympatyków science-fiction. Mimo tego jednak nie lubił on tej powieści, nazywając ją ironicznie "osławionym scenariuszem" ('glorified screenplay') a także uznając za swe przekleństwo (spłycano jego twórczość do tego jednego dzieła).

W 1972 roku Clarke opublikował The Lost Worlds Of 2001 - książkę opisującą okoliczności powstania powieści i filmu, zawierającą m.in. fragmenty dziennika, pisanego "na gorąco" oraz rozdziały, które ostatecznie nie zostały włączone do powieści (i filmu) bądź też uległy znacznym modyfikacjom.

INFORMACJA O WYDANIACH

Pierwsze wydanie angielskie: 1968, Hutchinson & Co. Ltd. 1968

Pierwsze wydanie amerykańskie:

Wydania polskie: 1990 - Wydawnictwo Poznańskie, 1995 - Świat Książki, 1997 - Amber, 2008 - Vis-a-vis/Etiuda