O CZYM JEST TA POWIEŚĆ?
W dziesięć lat po zakończonej zagadkową katastrofą wyprawie statku kosmicznego Discovery w stronę Jowisza zostaje wysłany statek Leonow. Członkowie radziecko-amerykańskiej załogi mają znaleźć odpowiedzi na nurtujące wszystkich pytania: dlaczego doszło do tragedii? Co się stało z superkomputerem HAL 9000? Jaki jest los jedynego ocalałego astronauty? Co oznaczają jego ostatnie słowa? I co ma z tym wszystkim wspólnego orbitujący wokół Jowisza gigantyczny Monolit?
MOJE WRAŻENIA
Kontynuując główne wątki 2001, powieść ta doprowadza do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia wielu kwestii. Clarke okroił tu nieco filozoficzno-metafizyczny wymiar opowiedzianej tam historii, co sprawia, iż jest ona łatwiejsza w odbiorze. Więcej tu "czystego" science-fiction, więcej bohaterów i wątków pobocznych. Jednocześnie jednak pojawiają się tu nowe pytania. Wszystko to razem sprawia, że tę trzymającą w napięciu do samego spektakularnego końca powieść czyta się z jeszcze większą przyjemnością.
OKOLICZNOŚCI POWSTANIA I CIEKAWOSTKI
Do napisanie kontynuacji 2001 skłonił Clarke'a jego długoletni agent i przyjaciel Scott Meredith, sugerując, że Clarke winny jest swoim czytelnikom trochę wyjaśnień odnośnie 2001. Dodatkową zachętą dla Clarke'a stały się odkrycia oraz masa zdjęć, jakie przesłały kosmiczne sondy Voyager, badające z bliska Jowisza i jego księżyce.
Kontrakt (opiewający na 1 mln dolarów!) dotyczył jedynie napisania powieści, nie planowano jej sfilmowania. Prawa do ekranizacji sprzedano jednak wkrótce wytwórni MGM/UA.; ta realizację filmu powierzyła Peterowi Hyamsowi.
Książka powstała w 9 miesięcy. Będąc w połowie pracy Clarke przesiadł się z tradycyjnej maszyny do pisania na komputer i już nigdy nie powrócił do starej metody.
Powieść zawiera kontrowersyjną dedykację: Aleksjei Leonow - radziecki kosmonauta, który dokonał pierwszego spaceru w kosmosie, bohater ZSRR - dzieli ją z Andriejem Sacharowem - radzieckim fizykiem jądrowym, rzecznikiem globalnego rozbrojenia, noblistą-dysydentem. Obaj panowie pojawiają się także na kartach samej powieści - radziecki statek kosmiczny nazywa się Leonow, jego napęd zaś opiera się na rewolucyjnych dokonaniach Sacharowa.
Dodatkowo radzieccy bohaterowie powieści noszą nazwiska dobrze znanych dysydentów - szczegół, którego nie zauważył radziecki wydawca Clarke'a i stracił za to pracę. Książka została umieszczona na liście książek zakazanych, Clarke zaś stał się w ZSRR persona non grata. W 1989 roku jednak ukazało się nieocenzurowane wydanie 2010, zaś Clarke i jego wydawca doczekali się rehabilitacji.
W powieści tej Clarke rozwinął motyw, jaki pierwotnie wykorzystał w finale Piasków Marsa, z tym, że Fobosa zastąpił Jowiszem.
INFORMACJA O WYDANIACH
Pierwsze wydanie angielskie: 1982, Granada
Pierwsze wydanie amerykańskie:
Wydania polskie: 1995, Świat Książki; 1997, Amber; 2008 - Vis-a-vis/Etiuda